Samospełniająca się przepowiednia

samospełniające się proroctwo

Samospełniająca się przepowiednia (samospełniające się proroctwo) – subtelny, ale nie tak tajemniczy proces, w wyniku którego nasze oczekiwania same kształtują rzeczywistość i same się potwierdzają, wypełniając wykreowaną wcześniej przepowiednię. Samospełniająca się przepowiednia działa wtedy, gdy wierzymy w przedstawiony przez kogoś (innych ludzi lub siebie samych) obraz świata i zaczynamy zgodnie z nim postępować. W ten sposób spełniają się liczne proroctwa o niezdalnych egzaminach (nie wierzymy w to, że zdamy, więc nie staramy się zbytnio), nieudanych wystąpieniach (jesteśmy pewni, że popełnimy gafę, więc stresujemy się jeszcze bardziej, co skutkuje większą ilością błędów) czy niespełnionych obietnicach (postanawiamy coś, ale jesteśmy przekonani, że zadanie jest wyjątkowo trudne i najpewniej nie uda się osiągnąć celu).

W ciekawy sposób potrafią wpływać na nas przepowiednie osób trzecich. Wyobraźmy sobie, że przed nami spotkanie z człowiekiem, którego wcześniej nie poznaliśmy. Dowiadujemy się od znajomych, że jest to raczej niemiła i gburowata osoba, z którą lepiej nie wchodzić w dyskusję, gdyż każdą zdobytą informację potrafi wykorzystać do własnych celów. Podobną charakterystykę (tym razem naszej osoby) otrzymuje także i druga strona, czyli nasz przyszły rozmówca. Jak będzie przebiegało spotkanie? Jeśli obie strony rzeczywiście uwierzą w przedstawione opisy, istnieje duże prawdopodobieństwo, że wpłynie to na ich zachowanie. Wtedy rozmowa odbędzie się w atmosferze wzajemnej nieufności, a stworzony dystans nie pozwoli na poznanie się i odrzucenie negatywnych oczekiwań. W rezultacie możemy odnieść wrażenie, że faktycznie spotkaliśmy się z mało interesującą, raczej antypatyczną osobą.

W momencie, w którym zaczynamy wierzyć we własny, wyobrażony obraz rzeczywistości, nie sprawiając sobie trudu, by go wcześniej zweryfikować, mimowolnie wkraczamy na ścieżkę jego realizacji. Zegar, odmierzający czas do wypełnienia przepowiedni, zaczyna tykać.