Reewaluacja poznawcza

reewaluacja poznawcza, przewartościowanie, radzenie sobie ze stresem, radzenie sobie z emocjami, trudne emocje, regulacja emocji

Reewaluacja poznawcza polega na modyfikowaniu sposobu postrzegania sytuacji, co zmniejsza lub zwiększa odczuwanie określonych emocji¹. Jej mechanizm można wykorzystać w codziennych doświadczeniach. Kiedy zmienimy ocenę poznawczą doświadczanej sytuacji, możemy lepiej poradzić sobie z trudnymi emocjami. Przykładem jest zmiana oceny stresującego wydarzenia, w wyniku której nie myślimy o nim (np. o egzaminie) jak o zagrożeniu, ale raczej widzimy w nim wyzwanie, cenną życiową lekcję, czy zdarzenie otwierające nowe możliwości.

Gdy przychodzi nam mierzyć się z sytuacją wywołującą złość, niepokój, lęk lub poczucie bezradności, zastanówmy się, czy nie jest możliwe spojrzenie na nią z nieco innej perspektywy. Warto uchwycić ten moment w swoim myśleniu. Co decyduje o tym, w jaki sposób postrzegamy dane wydarzenie? Czy mamy jakiś wpływ na nasze spostrzeżenia? Jeśli zagłębimy się w to zagadnienie, okazuje się, że mamy duży wpływ na naszą interpretację sytuacji. Zwłaszcza wtedy, gdy uświadomimy sobie przyczynę określonego sposobu patrzenia na rzeczywistość.

Taką przyczyną może być konkretne przykre wydarzenie z przeszłości, które pozostawiło po sobie bolesny ślad i zdeterminowało sposób myślenia o danej sytuacji. Przykładowo, możemy odczuwać przesadny lęk przed publicznymi wystąpieniami, po tym jak zostaliśmy publicznie skompromitowani w podobnych okolicznościach. To nie rzeczywistość jest zatrważająca, ale nasze myślenie o niej czyni ją taką.

Innym przykładem tego, jak określony sposób myślenia wpływa na interpretację codziennych wydarzeń, jest pesymistyczne nastawienie do życia. Czy pesymista dokonuje rzetelnego opisu świata i zdarzeń? Wygląda na to, że raczej skupia się na samych negatywnych aspektach, które w jego myśleniu przysłaniają wszystkie inne.

Stosując reewaluację poznawczą do regulacji naszych emocji, pamiętajmy, by nie budować przy tym fikcji i nie lukrować rzeczywistości. Różne spostrzeżenia, poszerzające naszą wiedzę o świecie oraz pomagające w stawianiu czoła kolejnym wyzwaniom, i wyciągane z nich wnioski powinny być prawdziwe.

Skuteczność poznawczej reewaluacji została potwierdzona w badaniach naukowych². Co ważne, ten sposób radzenia sobie ze stresem, gniewem, lękiem itp. nie powoduje “skutków ubocznych”, ani nie obciąża poznawczo, jak to jest w przypadku tłumienia emocji.


¹ Gross, J. (1998a, 1999) za: Niedenthal, P.M. i in., Zrozumieć emocje: perspektywy poznawcze i psychospołeczne,Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2016.
² Niedenthal, P.M. i in., Zrozumieć emocje: perspektywy poznawcze i psychospołeczne, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2016.